| نشانههای فرهنگی اقلیت یهودی نشین در خانههای تاریخی مشهد نمونه موردی: خانه تاریخی غفوری |
| کد مقاله : 1033-IRAN-FULL |
| نویسندگان |
|
حمید ذوقی مرندیز * عضو کمیته علمی معماری دستکند ایکوموس ایران(ایکتا) |
| چکیده مقاله |
| جامعه یهودیان مشهد یکی از گروههای اقلیت مذهبی در تاریخ ایران است که زیستمعماری و الگوهای فرهنگی آن تحت تأثیر رویدادهای اجتماعی، بهویژه واقعه «اللهداد» در سال ۱۸۳۹ میلادی، دچار تحولاتی بنیادین شد. در نتیجه این رویداد، بخش قابل توجهی از مناسک دینی یهودیان مشهد به صورت پنهانی و در فضای خانههای مسکونی انجام میگرفت. این وضعیت منجر به شکلگیری الگوی منحصربهفردی از فضاهای عبادی در بستر خانههای تاریخی شد؛ فضاهایی که بهصورت مخفیانه، نیمهپنهان یا در قالب کاربریهای چندگانه در عین سادگی، معرف هویت، انسجام اجتماعی و حفظ شریعت یهودی در بستر زندگی روزمره بودند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی نشانههای فرهنگی، تحلیل ساختار و کارکرد معماری این فضاهای مخصوص عبادت در خانههای تاریخی یهودی نشین مشهد (نمونه موردی: خانه تاریخی غفوری)، با روش توصیفی _ تحلیلی و بر پایه دادههای کتابخانهای، اسناد تاریخی، سفرنامهها، متون مذهبی و بررسیهای تطبیقی معماری شکل گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که فضاهای عبادتی یهودیان در خانهها معمولاً در بخشهایی نظیر اتاقهای اندرونی، طبقات فوقانی، زیرزمینها یا فضاهای نیمهپنهان مانند پاگرد پلکان ایجاد میشدند و ضمن رعایت جهتگیری آیینی به سوی غرب (اورشلیم)، دارای عناصری ثابت برای انجام نیایشهای فردی یا گروهی بودند. از دیگر نشانههای فرهنگی میتوان به شاخص تزئینی ستاره شش پر در زیر بدنه رخبام یا کاربری چندگانه فضاهای آبانبار و مطبخ اشاره کرد. معماری این فضاهاتابع سه مؤلفه اصلی بوده است: ضرورتهای آیینی، اجتماعی _امنیتی و اقتضائات بومی معماری بافت تاریخی مشهد. این ترکیب، الگوی ویژهای را پدید آورده که در دیگر جوامع یهودی ایران کمتر مشاهده میشود. |
| کلیدواژه ها |
| فرهنگ، معماری، خانه غفوری، اقلیت یهودی، مشهد |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |