| معماری مسکن و دگرگونی فرهنگ زیست در ایران: مطالعه تطبیقی خانههای گذشته و امروز |
| کد مقاله : 1026-IRAN-FULL |
| نویسندگان |
|
محمد اسماعیل حیدری ورجانی * دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا |
| چکیده مقاله |
| معماری مسکن در ایران همواره از مهمترین عرصههای بازتاب فرهنگ زیست ایرانی بوده و بهمثابه ظرفی که مظروف فرهنگ را در بر میگیرد، نقشی بنیادین در سازماندهی روابط اجتماعی، هویت خانوادگی و شیوه زندگی ایفا میکند. ازاینرو، دگرگونیهای گستردهای که در پی گذار از خانههای سنتی درونگرا به آپارتمانهای مدرن رخ داده، پیامدهای عمیقی بر ساختار تعاملات اجتماعی، الگوهای مصرف و سلامت روان و کیفیت زندگی شهروندان برجای میگذارد. این پژوهش با تمرکز بر «خانه» بهعنوان یک متن فرهنگی، به مطالعه تطبیقی ویژگیهای کالبدی و فضایی خانههای گذشته و امروز میپردازد و نشان میدهد چگونه تغییر در عناصر کلیدی چون حیاط مرکزی، فضاهای نیمهخصوصی و خصوصی، سلسلهمراتب فضایی، تفکیک اندرونی و بیرونی، فضاهای جمعی و نقشپذیری متنوع فضاها، موجب دگرگونی در فرهنگ زیست روزمره ایرانی شده است. هدف، تبیین پیوند دوسویه میان کالبد مسکن و فرهنگ زیست ایرانی و آشکار ساختن پیامدهای معماری جدید بر هویت فردی و جمعی، الگوهای مهمانپذیری، حریم خصوصی، مشارکت اجتماعی و روابط بیننسلی است. روش تحقیق بهصورت تطبیقی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی، بررسی نمونههای موردی و تحلیل محتوای اجتماعی ـ فضایی بنا شده است. یافتهها نشان میدهد کاهش نقش فضاهای جمعی، حذف تدریجی حیاط و گسترش آپارتماننشینی به تقویت انزوا، کاهش انسجام خانوادگی، تضعیف فرهنگ همسایگی و افزایش فاصلههای میاننسلی انجامیده و همزمان الگوی جدیدی از زندگی فردگرایانه و مصرفمحور را بازتولید میکند. این نتایج ضرورت بازنگری در الگوهای طراحی مسکن معاصر را برجسته میکند تا مسکن نهتنها بهعنوان سرپناه، بلکه بهمثابه بستری سازگار با فرهنگ و نیازهای اجتماعی ساکنان عمل کند. |
| کلیدواژه ها |
| معماری مسکن، فرهنگ زیست، خانههای سنتی ایران، آپارتماننشینی، حریم خصوصی، روابط اجتماعی |
| وضعیت: پذیرفته شده مشروط برای ارائه به صورت پوستر |