جایگاه و معنای خانه در میان کوچندهای تبعیدی در فضا و مکان درون شهری مدرن

کد مقاله : 1008-IRAN-FULL

نویسندگان

طاهره اکبری1، طلیعه خادمیان *2، پروین سوادیان3 1دانشجو 2استاد راهنما 3استاد مشاور

چکیده مقاله

مدرن‌سازی و توسعه در کلان‌شهرهایی مانند تهران، مفهوم خانه به عنوان عنصر فرهنگی را دگرگون کرده و ساکنان را از خانه‌های سنتی به آپارتمان‌های نوساز سوق داده است. این جابه‌جایی، به ویژه در محله باغ فیض (ناحیه ۳، منطقه ۵ شهرداری تهران) به عنوان محله میانی در حد فاصل غرب و شمال شهر، ساکنان آن را به «تبعیدی‌های در فضا و مکان درون‌شهری مدرن» قابل تعبیر نموده است. باغ فیض با جذب جمعیت سرریز از مرکز و غرب تهران، فرهنگی درهم‌آمیخته از طبقات سنتی و مدرن، خانه‌ باغیها، خانه های ویلایی و آپارتمانی را در خود جای داده و چالش‌های هویتی و تعلق مکانی و احساس بودن در مکان و خانه را پدید آورده است. پژوهش حاضر با روش پدیدارشناسی و مصاحبه عمیق با ۲۵ تن از ساکن دارای تجربه زیسته در خانه‌های سنتی و سپس جابجایی به آپارتمان‌ها، مفهوم «خانه» را بررسی کرده است. یافته‌ها بر پایه نظریه‌های سکنی‌گزینی، احساس تعلق، ظهور فضاهای شهری و خانه به عنوان مأمن خاطرات، نشان می‌دهد که جابه‌جایی مکانی، حس تعلق به خانه‌های سنتی را در خودآگاه و ناخودآگاه حفظ کرده، اما کالایی‌شدن خانه به شکل آپارتمان در بستر فرهنگ درهم‌آمیخته، به بیگانگی مکانی، انزوا، ارتباطات غیرصمیمانه و نارضایتی منجر شده است. سکنی‌گزینی آپارتمانی ناشی از تغییرات اجباری اجتماعی-اقتصادی، عدم اطمینان از آینده، حفظ سرمایه مالی و ناتوانی در دستیابی به خانه ایده‌آل است که با بی‌ آرزویی، حس بی‌مکانی و عدم احساس «در خانه بودن» همراه است.

کلیدواژه ها

کلید واژه: معنای خانه، تبعیدی در فضا و مکان، کوچنده، محله میانی، کوچ درون شهری

وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی